Покатигорошек

Яна думаець сабе:

- Гэта дар божый!

Узяла яго і з’ела. З гэтаго зёрнушка ўдруг завязаўся ў яё рабёнак, і, вынасіўшы свае время, дажідаець, што доўжен ён нарадзіцца на сей свет. Вот палягли спаць, і ў самое паўночнае время на ўтіхомірыі гласіць у яё брюхе чалавечаскім голасам:

- Не сподзевайсе мяне, маманька, ў скорае время, бо я защытнік буду вам і добрым людзям.

Панасіла яго шчэ несколькі врэмені, і раждаецца ён на сей свет і расцёць не па гадам, а па часам, як пшоннае цесто на дрожджах: і пестуюцца и цэлуюцца з ім, як не нада лучше, і даюць яго ў школу: каторые учылісе гадов по тры-чатыры, а ён узнаў ў адзін год, і не стало яму граматы. Прыходзіць ён з учыліща к айцу і мацярі:

- Ну, татанька і маманька, благатворыце маіх учытелей, бо уж мне хадзіць в учыліще поўно. Я, благадара бога, знаю больше іх. І прошу вас з усем усердіем сказаць мне праўду: какой я у вас есць? Чы я раждзён первый, чы паследній?

Яны гавораць:

- Ах, сыну наш мілы, ты ў нас паследній, — і сказали яму па істіннай праўдзе, што ў яго было два брата і сястра.

- А гдзе ж яны дзеліся? Калі памерлі, то я не супратіўнік богу, а калі што зрабілосе от худых людзей, то я магу ўзыскаць.

Яны яму гавораць:

- Ах, сыну наш мілы! Як же ты уйдзеш і нас пры старасці, древніх людзей, бросіш? Хто нас да смерці даховаець?

Ён ім гаворыць:

- Чый вы прежде ели хлеб, той вас будзе хараніць! Бо мяне вы не ўдзержыце, мяне людзі даўно ждуць. Ну, маманька і татанька, лажымся спаць: утро мудрэней вечара; дасць бог дзень, дасць бог і піщу.

Поўтру ён устаў, ўмыўся і богу памаліўся і на ўсе чатыры стораны пакланіўся.

- Пазвольце, — баіць, — мне перад паходам пагуляць.

Ну, пашоў сабе на ўлицу гуляць, і находзіць ён шпільку, і прыносіць к айцу і мацяры. Гаворыць ён айцу:

- На цябе гэта жалезо, несі до каваля і здзелай мне булаву сяміпудаву.

Айцец яму славесно не гаворыць, а толькі ў думке думаець:

- Даў мне гасподь дзеціще не так, як людзям; я ж давёў яго да средственнаго разуму, а ён цяпер із мяне кпіць!

Можэць лі то быці, штобы з шпількі была булава сяміпудава.

Айцец, імеўшы бальшую сумму — залатую, сярэбраную и бумажную манету, паехаў ў горад, купіў жалеза сем пудоў и даў кавалю дзелаць булаву. Здзелалі яму булаву сяміпудаву і прывозяць дадому. Пакацігарошак выходзіць з горніцы, бяроць сваю булаву сяміпудаву, і слышыць нябесны штурм, і пущаець яну за аблакі. І прыходзіць ён ў сваю горніцу:

- Матка, на ў мяне ў галаве паіщы перад паходам, а то мяне бруд заесць, бо я млад юноша...

Вод, ўстаўшы із маткіных кален, выходзіць ён на двор і відзіць нябесны тучы. Упаў ён да сырой зямлі правым ухам і, ўстаўшы, клічець свайго айца:

- Бацька, падзі сюды, сматры, што шуме і гудзе, мая булава да землі ідзе.

Паставіў ён калено проціў сваей булавы; ударыла яго булава па калені і пераламалася папалам. Ён рассердіўся на свайго айца:

- Ну, айцец, адчаго ты мне не здзелаў булавы з гэтаго жалеза, што я табе даў; а калі б ты здзелаў, то яна не сламілась бы, толькі сагнулась бы! На ж табе гэта самае жалезо, ступай дзелай; свайго не прыкладай.

Кавалі ўкінулі жалезо ў агонь і зачалі малатамі біць і цянуць і здзелалі булаву сяміпудаву; шчэ асталася.

Бяроць Пакацігарошак сваю булаву сяміпудаву і атпраўляецца ў пуць, ў чыстую дарогу, і прыходзіць ён к гэтаму самаму змею сямігаловаму, гдзе находзяцца яго браты і сястра. Выходзіць яна к яму наўстрэчу: ён з ней здароўкаецца і гаворыць:

- Здрастуй, мілая і радная сястра!

Яна атвечаець:

- Какой ты мне брат!

І ён падаець ей айца і мацяры рукапісаніе, што ён есць радной яё брат.

- Пастой же ты, браціц, здзесь, а я пайду спрашу, што змей на ответ скажэ.

Пыходзіць яна ў яго багатырскаю спальню; змей у ёй спрашываець:

- Ах, жонка, ты да мяне не з вясёлым відом ідзеш!

- Я прышла до цябе, мой мужу, што мой самый меньшый брат прышоў ў госці.

- Аж у цябе не было больше братоў, як толькі два.

- Ён раждзён без мяне.

Зараз змей ўстаёць і бяроць валшэбніцкую кнігу, смотрыць і мовіць да жаны:

- Ну, жонка, шчэ будзе ў цябе брат!.. Калі ён безвременно ўродзуўсе, я з ім разгаварываць мало буду, ступай, прызаві яго.

Пакацігарошак ўходзіць да яго ў комнату:

- Здрастуй, швагер!

- Але ты шчэ млад, бо ў цябе мацярыно малако на губах не засохло! Калі б цябе маць вынасіла (шчэ) дзевяць дзён, дзевяць часоў і дзевяць мінут, то б ты мой супратіўнік быў; але пагасті...

І становіць яму жалезнае крэсла. Як ён на крэсле сеў, крэсла і трэснуло.

- А што, швагер, ў лясу жывёш, а ў цябе крэсла худые; ай лі нет ў цябе плотникаў харошых, штоб крэсла здзелалі пакрепчэ?

Змей думаець сабе:

- Верно я папаўся ў добрые клещы!.. Ну, давай, жана, нам напітков і наедков.

Прыносіць яна решато жалезного бобу і жалезного хлеба.

- Ізволь кушаць, швагер!

- Благадару, швагер! — гаворыць Пакацігарошак. — Я без ўсякой прозьбы буду кушаць, так як у свайго, бо з паходу я есці хачу.

І стаў есць умесці з ім; тот з’есць хлеба кусок, а гэтот з’есць два.

- Даволен лі ты, швагер, у мяне?

- Даволен, не даволен — калі больше няма!

- Ну, пайдзём, швагер, пасмотрым на мае багацтво: ці ты багачэ, ці я?

І павёў яго по ўсём сваём добре.

- Як табе здаецца: у цябе большэ ілі ў мяне?

- Я не багат, але і ў цябе няма нічаго!

Ён гаворыць:

- Ты, швагре, за мною грубыш!.. Ну пайдзі же, я табе пакажу штуку.

І прыводзіць яго к гэтай самай калодзе, куда і братоў прыводзіў, каторая чатыры сажні талщыны, а дванаццать сажон дліны.

- Кагда ты яну без тапара парубаеш, а без агню спаліш, так пайдзёш дамой, а не так — будзеш там, гдзе і браты!

- Не сердзісь, дай мне дзело кончыць! — сказаў Пакацігарошак і ўзяў мізінным пальцом таркануў сію калоду, так яна ў мелкіе друзгі паляцела, а як дмухнуў — попел стаў, аж не было!

- Ну што? Я сваё дзело споўніў!

- Пайдзём цяпер паборымся: ці ты сільнее, ці я?

Пакацігарошак гаворыць яму:

- Дай руку, я падзержу, — папробуемсе так: хто сільнее!

А змей гаворыць:

- Гдзе табе, малакасосу, за руку мяне браць!

Ён кажэ:

- Усё едінственно нам пабіцца.

- Ну, — гаворыць змей, — на табе руку.

І схвацілісе яны за рукі і як здавілі дружка дружку, Пакацігарошкава рука толькі пасінела, а змеіная рука за всемі пальцамі асталася у Пакацігарошка.

- Адначе я тым не даволен, — гаворыць змей, і як дмухнуў — зрабіў медны ток. А Пакацігарошак як дмухнуў — зрабіў сярэбраны ток. І схвацілісе яны бароцца. Як дмухнуў змей — ўбіў Пакацігарошка ў сярэбраны ток, а Пакацігарошак як дмухнуў — ўбіў змея ў медны ток адразу па калена. Змей як дмухнуў другой раз — ўбіў Пакацігарошка па калена, а Пакацігарошак як дмухнуў другой раз — так ўбіў змея па пояс.